Naukowcy od dawna szukają wielu pomysłów na spowolnienie topnienia lodowców górskich w celu nie tylko spowolnienia zmian klimatu, ale też zachowania większych zasobów wodnych służących ludności i przyrodzie górskiej. W tym celu w XXI wieku zastosowano dwa eksperymenty. Niestety okazało się, że pierwszy jest szkodliwy dla środowiska naturalnego, a drugi nie tylko przyjazny dla niego, a nawet oszczędny w eksploatacji.
Topnienie lodowców górskich jest dużym zmartwieniem glacjologów, którzy zauważyli, że dalszy postępujący proces wzrostu temperatury globalnej z powodu emisji gazów cieplarnianych do atmosfery przyczynia się już do zanikania mniejszych, a większe są poważnie zagrożone jeśli dalsze ocieplenie klimatu jak teraz utrzyma się albo w najgorszym przypadku zwiększy się.
Los lodowców górskich, w tym w Szwajcarii, mocno niepokoi naukowców
W szczególności niepokój wzbudzają lodowce alpejskie, gdzie kraje europejskie w dużej mierze monitorują ich stan oraz to jak szybko przebiega dynamika ich topnienia. Ten problem w szczególności jest nasilony a obszarze Szwajcarii, gdzie działa Szwajcarska Sieć Monitorowania Lodowców (GLAMOS), dla której min. pracują tacy glacjolodzy jak dr Mathias Huss i dr Mauro Fischer.
Pierwszy naukowiec jest właśnie dyrektorem tej szacownej instytucji glacjologicznej. Ponadto pracuje w ETH w Zurychu. A drugi badacz jest w dużej mierze związany z Uniwersytetem w Bernie, Uniwersytetem we Fryburgu oraz Światową Służbą Monitoringu Lodowców (ang. World Glacier Monitoring Service – WGMS).
Naukowcy zajmujący się monitoringiem lodowców szwajcarskich ogólnie stwierdzają, że straciły one w okresie 2000-2024 ok. 38% swojej objętości, a prawie 1000 małych lodowców całkowicie przestało istnieć. A w samych latach 2022 i 2023 ubyło aż 10% lodu lodowcowego.
Rys.1. Zmiana objętości lodu we wszystkich lodowcach Szwajcarii w latach 2000–2024 (powyżej). Względna zmiana objętości lodu z roku na rok (poniżej). Źródło: GLAMOS / CC BY 4.0
Topnienie lodowców powoduje, że zmienia się krajobraz Alp
Globalne ocieplenie zmienia krajobraz Alp w taki sposób, że zmienia się ich struktura geologiczno-glacjologiczno-hydrologiczna.
Dr. Matthias Huss z ze Szwajcarskiej Komisji ds. Obserwacji Kriosfery (SCC) w ETH Zürich, na łamach Natural Sciences pisze:
Cofanie się lodowców radykalnie zmienia alpejski krajobraz. Tam, gdzie niegdyś dominowały potężne potoki lodowe, pojawiają się nowe krajobrazy skalne i piargowe oraz jeziora polodowcowe. Zmiany te mogą tworzyć nowe atrakcje turystyczne, ale także stanowić wyzwanie dla alpinizmu i ochrony infrastruktury.
Obecnie w nadchodzących dekadach – informuje naukowiec – nie grozi jeszcze ubytek lodu z topniejących latem lodowców kiedy zmagazynują zimą spore ilości śniegu i lodu. Ale jeśli będzie więcej tak niepokojących lat jak w 2022 i 2023, którym towarzyszą nie tylko okresy z bardzo małą ilością śniegu, ale też z długotrwałymi silnymi suszami, to rzeki Rodan i Ren – mające swoje źródła w Alpach – mogą z sobą nieść bardzo niskie ilości wody w kierunku nizin południowych części Francji i Niemiec.
Oczywiście samo topnienie lodowców górskich, nie tylko w szwajcarskich Alpach, ma swój wkład we wzrost poziomu morza (choć jednak mniejszy niż topnienie lądolodów Grenlandii i Antarktydy), co w dłuższej perspektywie grozi wprost podtopieniami i zalewaniem wielu nisko położonych wybrzeży morskich i oceanicznych.
Poszukiwanie nowych rozwiązań w celu uchronienia lodu przed topnieniem
Wszystkie te problemy skłoniły naukowców, by, obok wdrażania pilnej redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, zacząć poszukiwać innych skutecznych rozwiązań. Tak też się dzieje od około dwóch dekad, gdy podczas terenowego projektu położone na lodzie lodowca górskiego Rhonegletscher w Szwajcarii białe płachty zwane geowłókninami (składającymi się z włókien poliestrowych i polipropylenowych) miały przyczynić się do spowolnienia jego topnienia.
Niestety zaistniały dwie wady w tym projekcie. Nieefektywność oraz zanieczyszczenie środowiska.
Po pierwsze, małoskalowalność przedsięwzięcia ograniczyła się tylko do ochrony od 2005 do 2019 r. dziewięciu lodowców:
- Rhonegletscher – 51 000 m2
- Diavolezza – 30 700 m2
- Vorab – 26 200 m2
- Titlis – 24 000 m2
- Feegletscher – 18 600 m2
- Corvatsch – 10 000 m2
- Gesstock – 9000 m2
- Theodulgletcher – 8300 m2
- St Annafirn – 3600 m2
w zaledwie 0,02% powierzchni (0,18 km2).
Rys. 2. Miejsca aktywnej sztucznej redukcji topnienia lodowców w Alpach Szwajcarskich. Kolor kropek wskazuje rok, w którym po raz pierwszy utworzono pokrywę lodowcową. Szare kropki pokazują rozmieszczenie innych szwajcarskich lodowców. Liczby w nawiasach odnoszą się do powierzchni pokrytej lodowcem w 2019 roku. Źródło: Huss et al., 2021 / CC BY 4.0
Dr Huss zauważa, że wprawdzie udaje się przy tej metodzie uniknąć utraty lodu od 50 do 70%, ale taki projekt wymaga ogromnego nakładu finansowego, gdzie jest realizowany na niewielkiej powierzchni do kilku tysięcy metrów kwadratowych.
W swojej pracy zespołowej w 2021 r. stwierdził następująco:
Efektywność redukcji topnienia wynosząca 59% pod nowo zainstalowanymi geowłókninami została uzyskana z metaanalizy poprzednich badań. Połączenie zmierzonych rocznych szybkości topnienia na odkrytych obszarach i ich rocznych wahań pozwala oszacować całkowitą objętość lodu zaoszczędzoną dzięki sztucznej interwencji w Szwajcarii. Stwierdziliśmy, że w latach 2018 i 2019 zaoszczędzono ponad 300 000 m3 lodu w ciągu roku . W porównaniu do całkowitej utraty masy lodowca szwajcarskiego w tych latach wynoszącej około 1 km na okres 3 lat jest to wartość znikoma (0,03%).
Po drugie, geowłókniny stały się poważnie uciążliwe dla środowiska naturalnego, ponieważ drobiny mikroplastiku zaczęły trafiać do gleb, lodu i skał i w końcu do wód gruntowych oraz strumieni i rzek.
Fot. Naukowa pozarządowa organizacja Foundation Summit planuje chronić lodowce za pomocą wełnianych koców. Źródło: Keystone-SDA / CC BY-SA 4.0
W końcu jest w tym roku projekt przyjazny dla środowiska naturalnego, ale niestety nadal mało efektywny
Naukowcy mieli przez dłuższy czas problem do tego roku, gdy ruszył projekt Keep It Wool, który wprawdzie jest tak samo mało efektywny jak ten z zastosowaniem geowłóknin, ale przynajmniej jest przyjazny dla środowiska naturalnego.
Zanim naukowcy wdrożyli ten pilotażowy projekt trwały przez kilka miesięcy prace przygotowawcze w jego przyszłej realizacji. Ruszył on 22 czerwca na lodowcu „Glacier 3000” w Les Diablerets, w kantonie Vaud w Szwajcarii. Na dwóch powierzchniach 10×10 m (100 m2) wykonano dwie osłony z wełny, które przykrywały lód. Dodatkowo w trzecim miejscu przykryto lód tradycyjnie geowłókniną lód o takiej samej powierzchni.
Pomiary wykonywano co dwa tygodnie do września. Cel? Określenie, czy wełna, naturalny, biodegradowalny materiał produkowany w Szwajcarii, jest odporna na warunki panujące w wysokich górach i czy jej właściwości izolacyjne pomagają chronić śnieg i lód przed działaniem słońca. Paliki wbite w środek zadaszonych obszarów umożliwiły monitorowanie topnienia śniegu i lodu – napisali działacze z organizacji pozarządowej Summit Foundation.
Po zakończeniu lata okazało się, że osłony – syntetyczna i naturalna – w jednakowym stopniu chroniły lód przed gwałtownym topnieniem. Ale jak zostało wspomniane naturalny czynnik jest bezpieczny dla środowiska naturalnego. Ponadto zapobiegł by marnowaniu się aż 70% wełny, gdzie z niewiadomych przyczyn nie jest już pożytkowana w Szwajcarii da przemysłu tekstylnym, a same owce ostrzyżone służą jedynie dla przemysłu mleczarskiego i mięsnego. Ważną właściwością wełny jest też jej biodegradowalność.
Ogólnie mówiąc jak projekt Keep It Wool stanie się może któregoś dnia w pełni efektywny to wreszcie naukowcy odetchną z ulgą, gdy obok redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery przyniesie on z sobą wymierne efekty ochrony lodu i spowolnienia jego topnienia.
Miejmy nadzieję, że jak ten projekt zda egzamin to powiększy się ochronę lodu nie tylko na jednym lodowcu w Szwajcarii, ale na wielu. I to nie tylko w tym kraju, i nie tylko w Alpach.
Referencje:
Scnat Knowledge, 2024, Future and effects, Swiss Academy of Sciences https://naturalsciences.ch/snow-glaciers-permafrost-explained/glaciers/future_and_effects
ETH Zurich, 2025, 1,000 Swiss glaciers already gone, and the melting is speeding up, Science Daily https://www.sciencedaily.com/releases/2025/10/251001092211.htm
Huss M. et al., 2021, Quantifying the overall effect of artificial glacier melt reduction in Switzerland, 2005–2019, Cold Regions Science and Technology, Article: 103237, Volume: Volume 184 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165232X21000185?via%3Dihub
Working for Cleaner Mountains, 2026, „Keep I Wool”: Wool in the Service of Glaciers, Summit Foundation https://summit-foundation.org/en/keep-it-wool/