Jedno z ostatnich badań przedstawionych przez Queen Mary University of London (QMUL), opublikowane w czasopiśmie Nature Communications, na pograniczu ekologii i klimatologii wykazało, że co najmniej od 70 XX wieku wymiana gatunków wcale nie przyspieszyła wraz ze zwiększeniem się temperatury globalnej czy opadów deszczu. Dlaczego?
W pierwszym przypadku jak wiadomo powodem są emisje gazów cieplarnianych pochodzenia antropogenicznego, które są oczywiście nadwyżką dodawaną do stałego składu atmosferycznego kluczowych gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla, metanu, podtlenku azotu. A w drugim przypadku powodem jest wzrost ogrzewania atmosfery, właśnie z powodu tych emisji, w której mieści się więcej pary wodnej, bardzo silnego gazu cieplarnianego, który przynosi z sobą najsilniejsze na Ziemi dodatnie sprzężenie zwrotne.
Te zasadnicze aspekty oddziałują również na dynamikę chmur, wiatrów (jest to tzw. faza wielokrotnych atraktorów, w której gatunki oddziałują na siebie [koncepcja przewidziana w 2017 roku przez fizyka teoretycznego Guya Bunina.]), gdzie w ekosystemach trwa wciąż ewolucja gatunków, polegająca na ich wymianie, czyli rotacji.
Rys. Opóźniony i wygładzony szereg czasowy GSAT, GSAT del , używając prostego filtra rekurencyjnego (patrz Dyskusja) z parametrem opóźnienia w zakresie od 5 do 20 lat. Co ciekawe, zmiany GSAT del przyspieszają około 1975 roku dla każdej wartości parametru opóźnienia, potencjalnie przyspieszając rotację gatunków spowodowaną zmianami klimatu. Źródło: Emmanuel C. Nwankwo & Axel G. Rossberg / CC BY 4.0
Globalna baza danych Bio TIME pokazuje coś co nie brano dotychczas pod uwagę
Naukowcy Emmanuel C. Nwankwo i Axel G. Rossberg dzięki globalnej bazie danych Bio TIME zaprezentowali na przestrzeni ponad pięciu dekad badania różnorodności biologicznej, które obejmowały ekosystemy morskie, słodkowodne i lądowe w ciągu ostatniego stulecia.
Po analizie wyciągnęli następujący wniosek, że dawny pogląd, iż dynamika przyspieszenia zmian klimatu wpływa na dynamikę przyspieszenia zmian gatunków w ekosystemach okazuje się nie do końca prawdziwa.
Nwankwo, główny autor badania, opisał tę zmianę w następujący sposób: „Natura działa jak samonaprawiający się silnik, nieustannie wymieniając stare części na nowe. Odkryliśmy jednak, że ten silnik zaczyna się teraz zatrzymywać”.
Zmiany klimatu powodują przyspieszenie rotacji gatunków, ale raczej w stabilnych ekosystemach. A tam gdzie ludzie zaburzają je, czyli w sumie degradują, zachodzi spowolnienie rotacji gatunków. Analiza wykazała, że w krótkich odstępach czasowych 1–5 lat ta rotacja zazwyczaj wyraźnie zwalniała aż o 1/3.
Rys. Rozmiar każdego wykresu wskazuje liczbę rekordów obserwacji gatunków, co kontroluje moc statystyczną. Aby uprościć wykres, społeczności pogrupowano za pomocą algorytmu klastrowania o promieniu 2000 km. Kontury map wygenerowano na podstawie danych Natural Earth. Źródło: Emmanuel C. Nwankwo & Axel G. Rossberg / CC BY 4.0
Od lat 70-tych, odnośnie wymiany gatunków, toczy się gra kamień, papier, nożyce
Naukowcy wskazali, że ten wzorzec wciągu ponad pięciu dekad występował w szerokim spektrum ekosystemów, od społeczności ptaków na lądzie po życie na dnie oceanu.
Profesor Axel Rossberg, współautor z Queen Mary University of London, powiedział: „Byliśmy zaskoczeni, jak silny jest ten efekt. Wskaźniki rotacji zazwyczaj spadały o jedną trzecią”.
Obaj badacze podkreślili, że wspomniana faza wielu atraktorów polega na stałej wymianie gatunków nie tylko pod wpływem zmian temperatury, ale też zmian wzorców opadów i innych czynników podobnych, zarówno w warunkach stabilnych (bez wpływu działalności człowieka), jak i w niestabilnych (z wpływem działalności człowieka), zarówno w układach auekologicznych (ekologiczne interakcje gatunków ze środowiskiem nieożywionym), jak i synekologicznych (ekologiczne interakcje gatunków ze sobą nawzajem).
Przypomina to grę kamień, papier, nożyce, gdzie każdy dominujący gatunek długo nie zagnieżdża swojego „tronu” w ekosystemie. Dzięki temu kształtują się ekosystemy. Wskaźniki rotacji zazwyczaj wskazywały spadek o jedną trzecią”.
Dopływ lub brak kolonizatorów a ingerencja człowieka
Wiadomo z poprzednich badań, że i ten wariant, polegający na utracie rodzimych gatunków i braku dopływu kolonizatorów (degradacja środowiska [straty przeważają nad zyskami]), był brany pod uwagę, podobnie jak ten przy stabilności rodzimych gatunków i dopływie kolonizatorów (poprawa środowiska – zagnieżdżenie [zyski przeważają nad stratami]) czy też przy utracie rodzimych gatunków i dopływie wspomnianych kolonizatorów (przesunięcie środowiskowe [naprzemiennie straty i zyski są uzupełniane]).
Naukowcy jednak przypuszczają, że tutaj jednak zarówno degradacja środowiska naturalnego przez ludzi, jak i przyspieszenie zmian klimatu, razem powodują właśnie ten najgorszy wariant pierwszy. Czyli, jak na razie, czynnik ekologiczny dominuje nad klimatycznym. Różnorodność biologiczna na Ziemi kurczy się w zastraszająco szybkim tempie, a w niej lokalne i regionalne pule gatunkowe zanikają. Gdy nie ma dopływu kolonizatorów, którzy zapewnialiby dynamikę ekosystemów i odporność gatunków w nich, od ponad półwiecza trwa ciągły spadek ich populacji. Właśnie od tamtego czasu, gdy się rozpoczęło gwałtowne eksploatowanie i degradacja ekosystemów, głównie przez wylesianie i osuszanie mokradeł.
Czy ten proces odwróci się? Trudno powiedzieć.
Dr Nwankwo zauważył: „W innych badaniach widzimy wyraźne oznaki, że wpływ człowieka powoduje spowolnienie rotacji. To niepokojące”.
Referencje:
Emmanuel C. Nwankwo & Axel G. Rossberg, 2026, Widespread slowdown in short-term species turnover despite accelerating climate change, Nature Communications, 17, Article number: 1450 https://www.nature.com/articles/s41467-025-68187-1