Najnowsze wyniki badań wskazują, że świat już nie zmierza według najgorszego scenariusza emisji. Jednak nie jest już na ścieżce, by zawrócić do najłagodniejszego. Nowe ustalenia będą oczywiście uwzględnione w rozpoczęciu najnowszego siódmego raportu IPCC w 2028 r.
Naukowcy, w większości uczestniczący w sporządzaniu raportów IPCC, pod przewodnictwem profesora Detlefa P. Van Vuurena specjalizującego się w zintegrowanej ocenie globalnych zmian środowiskowych na Wydziale Nauk o Ziemi na Uniwersytecie w Utrechcie, w Holandii, przygotowali siedem nowych scenariuszy emisji, wśród których zostały wyeliminowane te skrajne
A więc te, które z jednej strony były scenariuszami skrajnie wysokoemisyjnymi, czyli niosły z sobą bardzo wysokie ryzyko dla stabilności systemów społecznych i ekologicznych. A z drugiej strony były to te, które były wysoce mitygacyjne (łagodzące). A więc te, które dążyły do całkowitej stabilizacji klimatycznej, czyli osiągnięcia neutralności klimatycznej netto.
Pierwsze oznaczały wysokie ryzyko klimatyczne, że do 2100 r. mógł być świat ocieplony o 4,5 stopnia Celsjusza ( 4,5 st.C), a nawet wyżej. Najnowsze wyniki badań wskazały jednak, że obecnie taki scenariusz wydaje się mniej prawdopodobny.
Z kolei drugie były przedstawione jako te w pełni mitygacyjne i adaptacyjne, i to poniżej ustalonego w Paryżu 10 grudnia 2015 r. progu klimatycznego 1,5 st.C w stosunku do okresu przedprzemysłowego 1850-1900. tak się prawdopodobnie nie stanie.
Rys. Ocieplenie spowodowane działalnością człowieka (niebieskie cieniowanie) osiągnęło w 2017 r. ok. 1°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. W obecnym tempie globalne temperatury osiągnęłyby 1,5°C ok. 2040 r. Przedstawiona tutaj stylizowana ścieżka emisji 1,5°C (zielone cieniowanie) zakłada natychmiastowe rozpoczęcie redukcji emisji i osiągnięcie zerowego poziomu emisji CO2 do 2055 r. Grafika znajduje się w sekcji FAQ 1.2 w suplemencie w specjalnym raporcie IPCC Global warming of 1.5°C. Źródło: Tom Di Liberto/CC BY 4.0
Nie może być tak źle i nie może być tak dobrze, ale i tak próg 1,5 stopnia Celsjusza raczej zostanie przekroczony
„Dochodzi do pewnego rodzaju zawężenia przyszłości. Nie może być tak źle, jak myśleliśmy, ale nie może być też tak dobrze, jak mieliśmy nadzieję” – powiedział Johan Rockström, dyrektor Poczdamskiego Instytutu Badań nad Wpływem Klimatu w Niemczech.
Badacze w tej pracy zwrócili uwagę, że obecnie nasza cywilizacja jest mniej więcej po środku (w centrum środkowego scenariusza emisji z siedmiu zaproponowanych). Czyli, obecnie mediana emisji wskazuje najbardziej prawdopodobne ocieplenie planety do 2100 r. na zakres 3-3,5 st.C.
„Dziewięciu z dziesięciu naukowców, z którymi przeprowadzono wywiady na potrzeby tego artykułu, stwierdza, że świat ociepla się w tempie jednej dziesiątej stopnia Celsjusza (prawie 0,2 stopnia Fahrenheita) co pięć lat – pisze na łamach portalu naukowego Phys.Org Seth Borenstein.
„Cel 1,5 stopnia to nie tylko liczba” – powiedziała Natalie Mahowald, klimatolożka z Uniwersytetu Cornell, współautorka Raportu specjalnego na temat globalnego ocieplenia o 1,5°C (SR15) z 8 października 2018 r. W tym raporcie szczegółowo została opisana szkodliwość przekroczenia 1,5 stopnia. Niestety cel 1,5°C staje się bardzo trudny do osiągnięcia, ostrzega badaczka.
„Wiecie, brak możliwości osiągnięcia progu 1,5 niesie ze sobą wiele konsekwencji. Oczywiście najbardziej ucierpią mieszkańcy małych rozwijających się państw wyspiarskich” – powiedziała Mahowald. „Niektóre z nich pójdą pod wodę”.
Naukowcy z coraz większym sceptycyzmem patrzą na decydentów i zwyczajnych ludzi – stąd niepewne pesymistyczne i optymistyczne scenariusze emisji
Wśród naukowców poważnie powstaje dylemat ze względów psychologiczno-socjologicznych, czy rzeczywiście ludzkość, w tym decydenci polityczni i biznesowi, są w stanie kontynuować dalej wdrażaną skutecznie w ciągu ostatnich co najmniej 10 lat politykę klimatyczną, w formie dążenia do dalszej redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz ograniczania presji mającej związek ze zmianą użytkowania gruntów (zwłaszcza leśnych) oraz dalszego rozwijania technologii niskoemisyjnych: energetyki odnawialnej, energetyki jądrowej, elektryfikacji transportu, termomodernizacji itp., czy też chcą ją spowolnić, a w najgorszym przypadku zaniechać na przywrócenie w gospodarce paliw kopalnych.
Naukowcy widzą bardzo poważnie ten problem i nie mają złudzeń, że nasza cywilizacja pod tym względem jest nieprzewidywalna. Ludzie preferują stabilność gospodarczą i społeczną. Tak więc za bardzo nie lubią zmian. Wielu z nich najzwyczajniej nadal łudzi się, że obecny status gospodarczy oparty na dalszym spalaniu paliw kopalnych, prowadzeniu gospodarki leśnej kosztem ekosystemów leśnych oraz wdrażaniu bardzo szkodliwych inwestycji urbanistycznych, rozwijanych kosztem wielu terenów zielonych oraz mokradeł, zapewni im na Ziemi wieczny dobrobyt i spokój. Jest to jednak sprzeczne z dominującym stanem wiedzy naukowej.
Wielu decydentów, zwłaszcza ze środowisk populistycznych, patrzy na świat w trendzie krótkofalowym, a nie długofalowym, nie zastanawiając się jakie będą skutki dalszego niszczenia przyrody czy ocieplania klimatu oraz nasilania się innych zmian klimatu, takich jak: topnienie kriosfery, wzrost poziomu morza czy nasilanie się ekstremów jak fale upałów, susze, pożary, nawalne opady deszczu, powodzie czy nawałnice.
Nasza cywilizacja wciąż do końca w pełni nie uzmysławia sobie skali tego problemu. Wielu ludzi nadal nie ufa naukowcom. Dlatego też niniejszy zespół naukowy pod egidą Vuurena rozumie te dylematy i wie, że wszystko zależy od ludzi i od polityków i biznesmenów czy przyjmą do wiadomości najnowsze ustalenia klimatologiczne, czy też je zignorują.
Z kolei w mediach społecznościowych wielokrotnie podważający ustalenia nauki o klimacie obecny prezydent USA Donald Trump naiwnie obwieszcza ludziom niezgodne z nauką sensacje, że wspomniany klimatyczny komitet pod egidą ONZ ogłosił, że prognozy najwyższego scenariusza RCP8.5 (nazwa sprzed dekady, która obowiązywała w 5 raporcie oceny IPCC) nie sprawdziły się, to rzekomo świat już nie ociepla się.
„Ryzyko związane ze zmianami klimatu nie zniknęło” – odpowiedział główny autor badania, wspomniany Van Vuuren. „Dobrą wiadomością jest to, że nie podążaliśmy najbardziej dramatyczną ścieżką emisji. Jednak nadal zmierzamy w kierunku przyszłości o znaczących skutkach dla klimatu; przyszłości, której powinniśmy unikać”.
Główne cele projektu sprzężonych modeli Scenario-MIP w ramach CMIP7
Na stronie najnowszego projektu porównywania sprzężonych modeli (CMIP – Coupled Model Intercomparison Project) naukowcy piszą:
„Projekt Scenario Model Intercomparison Project (ScenarioMIP) [organizowany przez Światowy Program Badań nad Klimatem (WCRP – World Climate Research Programme), jako część całościowego projektu CMIP7] przeprowadza symulacje modeli systemów ziemskich oparte na alternatywnych, prawdopodobnych scenariuszach emisji i użytkowania gruntów. Główne cele ScenarioMIP to:
Ułatwianie zintegrowanych badań prowadzących do lepszego zrozumienia skutków przyszłych scenariuszy dla fizycznego systemu klimatycznego oraz ich wpływu na systemy naturalne i społeczne, w tym kwestii adaptacji i mitygacji (łagodzenia).
Stworzenie podstaw do rozwiązywania konkretnych pytań naukowych dotyczących wpływu czynników klimatycznych na aspekty wymuszania istotne dla badań opartych na scenariuszach.
Stworzenie podstaw dla różnorodnych międzynarodowych wysiłków mających na celu udoskonalenie metod ilościowego określania niepewności projekcji w oparciu o zespoły wielomodelowe.
Projekt ten w dużym zakresie zajmuje się następującymi praktykami w społecznościach:
– klimatologią,
– zintegrowanym modelowaniem oceny (IAM – integrated assessment modeling),
– mitygacją (łagodzeniem) oraz
– skutkami, adaptacją i podatnością (IAV – impacts, adaptation and vulnerability).”
Rys. Proponowane scenariusze dla CMIP7 – ScenarioMIP, pokazujące (a) ścieżki emisji gazów cieplarnianych jako funkcję czasu dla każdego z proponowanych scenariuszy (w oparciu o potencjał cieplarniany w horyzoncie czasowym 100 lat (GWP-100) i (b) powiązane wyniki średniej globalnej temperatury przy użyciu probabilistycznego zespołu modelu FaIR użytego w IPCC AR6 (Smith, 2025; Smith i in., 2024). Zacieniowany obszar dla emisji pokazuje ±8 gigaton dwutlenku węgla (GtCO2) wokół oczekiwanej wartości scenariusza znacznika, podczas gdy dla wyników temperatury pokazuje zakres 33–67 percentyla rozkładu dla tego samego oczekiwanego scenariusza znacznika. Dane dla okresu historycznego można znaleźć w pracy Nichollsa i in. (2025a). Scenariusze w CMIP ScenarioMIP to (H) Wysoki, (HL) Wysoki do niskiego, (M) Średni, (ML) Średni do niskiego, (L) Niski, (LN) Niski do ujemnego i (VL) Bardzo niski. Ostateczne trajektorie emisji będą zależeć od sfinalizowanych przebiegów zintegrowanych modeli oceny (IAM – Integrated Assessment Model), ale oczekuje się, że będą mniej więcej zgodne z ilustracjami przedstawionymi tutaj. Ostateczne wyniki temperatur będą znane dopiero po zakończeniu eksperymentów z modelami systemu ziemskiego (ESM – Earth System Model) i, w tej fazie ScenarioMIP, będą również uwzględniać wpływ sprzężeń zwrotnych cyklu węglowego. Modele wymagają uruchomienia scenariuszy dla okresu 2025–2150; obszary teksturowane (w kratkę) dla okresu 2100–2150 (AD) wskazują, że te emisje i wymuszenia są zdefiniowane w protokole rozszerzenia. Źródło: Vuuren D. V. et al//CC BY 4.0
Nowe scenariusze emisji na podstawie nowego projektu sprzężonych modeli (ScenarioMIP w obrębie CMIP7)
Badacze CMIP są obecnie na etapie fazy 7 (CMIP7). W sumie jest to eksperymentalny projekt zupełnie nowego zestawu scenariuszy, które będą uruchamiane przez dobrze poznane klasyczne modele systemu ziemskiego (ESM – Earth System Model).
A to następujący zestaw scenariuszy w tym projekcie, który został przedstawiony przez Komitet Sterujący Naukowy i Grupę Doradczą:
| Scenariusz | Rozszerzenie | Główne założenia emisji / temperatury |
| Wysoki (H) | H-ext | Emisje tak wysokie, jak to możliwe, przy założeniu wycofywania polityki klimatycznej. |
| Wysoki–niski (HL) | HL-ext | Wysokie emisje utrzymujące się do drugiej połowy XXI wieku, po czym następuje szybki spadek do zerowej emisji netto CO₂ około 2100 r. |
| Średni (M) | M-ext | Emisje zgodne z obecną polityką klimatyczną zamrożoną od 2025 r. |
| Średnio-niski (ML) | ML-ext | Średnie emisje do około 2040 r., a następnie stopniowy spadek do zerowej emisji netto CO₂ około 2100 r. |
| Niski (L) | L-ext | Emisje prowadzące prawdopodobnie do utrzymania ocieplenia poniżej 2°C, lecz bez powrotu do 1,5°C przed końcem stulecia. |
| Bardzo niski (VL)
(dawniej: Very Low Low Overshoot – VLLO) |
VL-ext | Emisje zgodne z ograniczeniem ocieplenia do 1,5°C do końca stulecia, przy możliwie najmniejszym przekroczeniu tego progu. |
| Niski do ujemnego (LN)
(dawniej: Very Low High Overshoot – VLHO) |
LN-ext | Emisje zgodne z ograniczeniem ocieplenia do 1,5°C pod koniec stulecia, lecz z wyraźnym przekroczeniem tego progu wcześniej, większym niż w scenariuszu VL. |
Obecnie CMIP7 jest przygotowywany do szerokiego zastosowania w 2028 r. w przyszłym siódmym raporcie oceny Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu.
Referencje:
Van Vuuren D. P. et al. ; 2026 ; The Scenario Model Intercomparison Project for CMIP7 (ScenarioMIP-CMIP7) ; Geoscientific Model Development ; https://gmd.copernicus.org/articles/19/2627/2026/
Liberto T. D. ; 2024 ; What’s in a number? The meaning of the 1.5-C climate threshold ; NOAA Climate.gov ; https://www.climate.gov/news-features/features/whats-number-meaning-15-c-climate-threshold
Borenstein S., ed. Andrew Zinin ; The worst climate future is less likely, but the best one is slipping away, scientists say ; Phys.Org ; https://phys.org/news/2026-05-climate-world-wont-hot-limit.html
CMIP ; 2026 ; ScenariomMIP ; CMIP ; https://wcrp-cmip.org/mips/scenariomip/
IPCC ; 2018 ; Global warming of 1.5°C ; https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_Low_Res.pdf